Is ketose gevaarlijk? Wanneer ketose risico’s heeft en de nadelen van het dieet

Introductie tot een ketogeen voedingspatroon

Lang voordat keto een trend werd, werd een ketogeen voedingspatroon in de jaren 20 van de vorige eeuw al ingezet als behandeling bij ernstige epilepsie. In de afgelopen jaren heeft dit eetpatroon vooral aandacht gekregen als mogelijke strategie voor gewichtsverlies en een betere gezondheid.

Een ketogeen voedingspatroon betekent dat je je inname van koolhydraten sterk verlaagt, meestal tot zo’n 20 tot 50 gram per dag, en tegelijkertijd meer vet gaat eten. Het doel is dat het lichaam in ketose komt: een toestand waarin vet de belangrijkste energiebron wordt in plaats van koolhydraten.

Uit onderzoek blijkt dat een ketogeen voedingspatroon kan bijdragen aan een betere bloedsuikerregulatie en een lagere insulineresistentie bij mensen met diabetes type 2. Het kan ook invloed hebben op honger- en verzadigingshormonen, waardoor afvallen voor sommige mensen makkelijker wordt. Doordat je veel energierijke en zoete producten beperkt, daalt vaak ook de totale energie-inname. Dat kan bijdragen aan gewichtsverlies en een betere metabole gezondheid.
Tegelijkertijd geldt: een ketogeen voedingspatroon kan voor sommigen helpend zijn, maar past niet bij iedereen. In bepaalde situaties kan het zelfs ongeschikt of risicovol zijn.

Wanneer kunnen een ketogeen voedingspatroon en ketose risico’s opleveren?

1. Bij diabetes type 1

‍Als je diabetes type 1 hebt, kunnen hoge ketonwaarden gevaarlijk zijn omdat het lichaam zelf geen insuline aanmaakt. Bij een ketogeen voedingspatroon daalt de insulinebehoefte vaak, waardoor het lastiger kan zijn om de juiste dosering te bepalen. Als er te weinig insuline wordt gebruikt, kan de aanmaak van ketonen ongecontroleerd toenemen. Dit kan leiden tot diabetische ketoacidose (DKA): een acute, levensbedreigende situatie waarbij zowel ketonen als glucose in het bloed sterk stijgen.
Normaal gesproken werkt insuline als een rem op de glucoseproductie in de lever en op de vorming van ketonen. Als die rem ontbreekt, kunnen de waarden snel oplopen.

Typische klachten zijn een snelle en diepe ademhaling, een acetonachtige ademgeur, misselijkheid, buikpijn, ernstige vermoeidheid, verwardheid of een verminderd bewustzijn. Bij deze symptomen is het belangrijk om direct medische hulp te zoeken.

2. Bij insulinetekort of verminderde insulineproductie

‍Ook mensen met LADA (latent auto-immuundiabetes) of ernstige aandoeningen van de alvleesklier kunnen een sterk verminderde insulineproductie hebben. Dan geldt grotendeels hetzelfde als bij diabetes type 1: zonder voldoende insuline kan het lichaam veel ketonen gaan aanmaken. Omdat bij een ketogeen voedingspatroon zowel de koolhydraatinname als de insulinedosering vaak lager is, is de veiligheidsmarge kleiner en neemt het risico op een ongecontroleerde stijging van ketonen toe.

3. Bij aangeboren stofwisselingsziekten

‍Bij sommige zeldzame aangeboren stofwisselingsziekten, zoals stoornissen in de vetzuuroxidatie, kan het lichaam vet niet goed als brandstof gebruiken. Vaak kan er wel een bepaalde hoeveelheid vet worden gegeten volgens persoonlijk voedingsadvies, maar het lichaam kan niet goed omgaan met situaties waarin vet de belangrijkste energiebron moet zijn. Vasten en een ketogeen voedingspatroon zijn daarom risicovol en worden afgeraden, tenzij onder strikte medische begeleiding.

4. Bij ernstige ziekte

‍Bij een ernstige ziekte of een sterk verminderde algemene conditie is het belangrijk om grote veranderingen in voeding altijd te bespreken met je behandelend arts en diëtist. Dat geldt voor een ketogeen voedingspatroon, maar ook voor andere diëten.

5. Tijdens zwangerschap en borstvoeding

‍Er is onvoldoende onderzoek naar de effecten van een strikt ketogeen voedingspatroon tijdens zwangerschap en borstvoeding. Omdat een ongeboren kind en een baby afhankelijk zijn van een stabiele energievoorziening, waaronder glucose, wordt een ketogeen voedingspatroon in deze perioden over het algemeen niet aangeraden. De hersenen van een foetus en een baby zijn extra gevoelig voor energietekort, waardoor voldoende en evenwichtige voeding juist dan extra belangrijk is.

6. Bij eetstoornissen of een voorgeschiedenis daarvan

‍Strikte eetregels kunnen oude patronen activeren of bestaande klachten verergeren. Daarom wordt een ketogeen voedingspatroon niet aangeraden voor mensen met een huidige of eerdere eetstoornis.

7. Bij gebruik van bepaalde medicijnen

‍Dit is vooral belangrijk bij het gebruik van SGLT2-remmers (zoals Jardiance of Forxiga). Deze middelen kunnen het risico verhogen op een zeldzame vorm van ketoacidose, zelfs bij relatief normale glucosewaarden. Dat risico neemt toe in combinatie met een koolhydraatarm of ketogeen voedingspatroon.
Andere medicijnen, zoals plaspillen en corticosteroïden, kunnen invloed hebben op de vochtbalans, elektrolyten en bloedsuikerwaarden. Daarbij is extra controle nodig en soms een aanpassing van de dosering wanneer je in ketose bent of een ketogeen voedingspatroon volgt.

Nadelen van een ketogeen voedingspatroon

1. Moeilijk vol te houden op de lange termijn

‍Een ketogeen voedingspatroon vraagt dagelijks om een zeer lage koolhydraatinname. Voor veel mensen is dat sociaal en praktisch lastig vol te houden. In studies zie je vaak dat de koolhydraatinname na verloop van tijd weer stijgt, wat laat zien dat dit eetpatroon voor veel mensen moeilijk vol te houden is.

2. Overgangsklachten – de ‘keto flu’

‍Tijdens de overgang naar ketose kun je last krijgen van vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid, prikkelbaarheid, hartkloppingen, misselijkheid en concentratieproblemen. Dit wordt ook wel de ‘keto flu’ genoemd. Deze klachten komen vaak voor en verdwijnen meestal binnen enkele dagen tot weken.

3. Kans op tekorten aan voedingsstoffen

‍Veel koolhydraatrijke producten, zoals fruit, peulvruchten, wortelgroenten en volkorenproducten, leveren belangrijke voedingsstoffen. Als deze grotendeels wegvallen, neemt het risico op tekorten toe. Met name vezels, bepaalde B-vitaminen, magnesium, kalium en antioxidanten kunnen lager uitvallen als het eetpatroon niet zorgvuldig wordt samengesteld.

4. Effect op de spijsvertering

‍Een hoge vetinname in combinatie met weinig vezels kan leiden tot klachten zoals verstopping, winderigheid, een opgeblazen gevoel of diarree.

5. Effect op bloedvetten bij een hoge inname van verzadigd vet

‍Bij sommige mensen stijgt het LDL-cholesterol bij een ketogeen voedingspatroon, vooral wanneer een groot deel van het vet uit verzadigd vet komt, zoals uit bewerkt vlees, rood vlees, boter, room en kokosolie. Een hoog LDL-cholesterol kan op de lange termijn het risico op hart- en vaatziekten verhogen. Daarom is het extra belangrijk om te kiezen voor gezondere vetten, zoals uit avocado, noten, zaden en plantaardige oliën.

6. Effect op energie en stemming

‍Sommige mensen ervaren mentale traagheid, prikkelbaarheid of stemmingswisselingen tijdens de aanpassing aan ketose, vooral in de eerste weken. Bij velen neemt dit af zodra het lichaam is aangepast, maar dit verschilt per persoon en kan ook worden beïnvloed door slaap, stress en de totale energie-inname.

7. Effect op sportprestaties

‍Bij intensieve inspanning, zoals intervaltraining, zware krachttraining of teamsporten, gebruikt het lichaam vooral glycogeen (opgeslagen koolhydraten) als brandstof. Bij een ketogeen voedingspatroon zijn de glycogeenvoorraden lager, waardoor het voor veel mensen lastiger wordt om maximale prestaties te leveren tijdens zware trainingen.

Alternatieven voor een ketogeen voedingspatroon

Als een ketogeen voedingspatroon te streng of moeilijk vol te houden voelt, zijn er andere manieren die ook kunnen bijdragen aan een betere gezondheid en gewichtsverlies. Een koolhydraatarm voedingspatroon met iets meer koolhydraten kan een flexibeler alternatief zijn. Daarbij beperk je suiker en snelle koolhydraten, zonder zo strikt te hoeven zijn als bij keto.
Welke aanpak je ook kiest, het belangrijkste is dat deze past bij je leven en dat je hem op de lange termijn kunt volhouden.

Een ketogeen voedingspatroon en moderne medicijnen voor gewichtsverlies

Een voedingspatroon met veel vet kan de kans op maag- en darmklachten vergroten bij het gebruik van GLP-1-medicatie. Daarom raden we bij Yazen een ketogeen voedingspatroon in combinatie met deze medicatie niet aan.
Als je toch zelf wilt experimenteren met keto en dit goed verdraagt, adviseren we om te focussen op gezonde vetbronnen, voldoende eiwitten en op groenten en bessen.

Bij Yazen schrijven we geen specifiek dieet voor. We richten ons op een gezonde manier van eten en leven, gebaseerd op de geldende voedingsrichtlijnen. Tegelijk vinden we het belangrijk dat je keuzes kunt maken die bij jou passen en die werken in jouw dagelijks leven. Overleg daarom altijd met je Yazen-team voordat je grote veranderingen in je voeding aanbrengt, zodat zij je kunnen helpen met aanpassingen die aansluiten bij jouw persoonlijke situatie.

Ontdek een nieuwe manier van afvallen met medische begeleiding.

Samenvatting

Ketose is een natuurlijke toestand waarin het lichaam kan komen bij vasten of een zeer lage inname van koolhydraten. Voor gezonde mensen is ketose meestal niet gevaarlijk. Bij diabetes type 1, een duidelijk insulinetekort, bepaalde aangeboren stofwisselingsziekten, zwangerschap, borstvoeding, ernstige ziekte of in combinatie met sommige medicijnen kunnen een ketogeen voedingspatroon en hoge ketonwaarden wel extra medische risico’s geven.

Een ketogeen voedingspatroon kan voor sommige mensen zorgen voor een betere bloedsuikerregulatie en gewichtsverlies, maar is vaak lastig vol te houden op de lange termijn. Mogelijke nadelen zijn tekorten aan voedingsstoffen, maag- en darmklachten, veranderingen in bloedvetten, een verminderde sportprestatie en soms invloed op energie en stemming.

Bij Yazen baseren we ons op de huidige wetenschappelijke inzichten en stemmen we voedingsadvies en behandeling af op jouw medische situatie, doelen en dagelijks leven. Het doel is een aanpak te vinden die veilig is, bij je past en op de lange termijn vol te houden is.

‍

Disclaimer: Dit artikel is vertaald met behulp van AI. De Engelse versie is de originele versie. Bij twijfel prevaleert de Engelsetekst.