Wanneer kan ik mijn streefgewicht bereiken? Hoe lang gewichtsverlies duurt

Wat wordt bedoeld met streefgewicht?

Je streefgewicht moet worden gezien als een richting voor je gezondheidsreis, in plaats van een absoluut doel. Te veel focussen op een specifiek getal kan misleidend zijn.

Een gezond streefgewicht is het gewicht waarbij het lichaam goed functioneert, waarbij metabole waarden zoals bloeddruk, bloedvetten en bloedsuiker gunstig zijn, en waarbij je de voorwaarden hebt om het leven te leiden dat je wenst.

Al bij een gewichtsverlies van ongeveer 10–15 procent van het lichaamsgewicht is er sprake van aanzienlijke gezondheidsvoordelen, ongeacht of het uiteindelijke doel is bereikt of niet.

Om gezondheidsrisico's gerelateerd aan overgewicht en obesitas te beoordelen, worden naast het lichaamsgewicht ook maten zoals de Body Mass Index (BMI) en lichaamsafmetingen als aanvulling gebruikt.

Hoe snel kun je afvallen? Wat is een "normaal tempo"?

Het feitelijke gewichtsverlies wordt beïnvloed door verschillende factoren, zoals het startgewicht, de grootte van het energietekort, de therapietrouw, leefstijlveranderingen, biologische voorwaarden en eventuele bijkomende aandoeningen (comorbiditeit). Het gewichtsverlies gaat vaak sneller aan het begin van de behandeling en neemt daarna af naarmate het lichaam zich aanpast.

Het is daarom moeilijk om precies uit te rekenen wanneer je je streefgewicht bereikt. Het belangrijkste is niet de exacte snelheid, maar dat de trend over tijd neerwaarts is en dat de leefstijlveranderingen op de lange termijn volhoudbaar zijn voor een betere gezondheid.

In klinische studies heeft behandeling met moderne medicijnen zoals semaglutide en tirzepatide een aanzienlijk gemiddeld gewichtsverlies laten zien, vaak ongeveer 15–20 procent van het lichaamsgewicht bij mensen met obesitas na ongeveer 12 maanden behandeling in combinatie met leefstijlveranderingen. Het is echter belangrijk om te benadrukken dat individuele resultaten kunnen variëren.

Het doel van de behandeling is niet alleen snel gewichtsverlies, maar een duurzame verandering die leidt tot verbeterde gezondheid op de lange termijn.

Wanneer het lichaamsgewicht afneemt, daalt ook het energieverbruik, wat ertoe kan bijdragen dat het tempo van het gewichtsverlies afvlakt. Fysieke activiteit en training zijn daarom belangrijke componenten om het energieverbruik te verhogen en spiermassa te behouden tijdens het afvallen. Een aangepast dieet is tegelijkertijd cruciaal om een calorietekort te creëren, wat betekent dat het energieverbruik hoger is dan de energie-inname.

Tegelijkertijd is het belangrijk om te onthouden dat de individuele variaties groot zijn. Verschillende lichamen reageren verschillend op de behandeling, en afvallen kan er daarom van persoon tot persoon heel anders uitzien. Voor de één gaat afvallen sneller, voor de ander langzamer – en beide kunnen normaal zijn voor het individu. Jezelf vergelijken met anderen of proberen een "normaal tempo" van gewichtsverlies te behalen, is daarom zelden nuttig. De focus moet in plaats daarvan liggen op de veranderingen die voor jou werken en die op de lange termijn volhoudbaar zijn.

Wanneer bereik ik mijn streefgewicht – waarom varieert dit zo sterk?

Als je je eigen afslanktraject vergelijkt met dat van anderen, zul je snel merken dat de tijd die nodig is om het streefgewicht te bereiken sterk varieert. Dit komt doordat obesitas een complexe, chronische ziekte is en niet alleen een kwestie van wilskracht of discipline. Verschillende factoren beïnvloeden het tempo van het gewichtsverlies:

• Hormonen en genetica: De gewichtsregulatie van het lichaam wordt beïnvloed door zowel genetische factoren als hormonale signalen. Individuele variaties in bijvoorbeeld eetlustremmende hormonen en het zogenaamde "set-point" van het lichaam kunnen invloed hebben op hoe het lichaam energie opslaat en mobiliseert, wat weer invloed heeft op de mogelijkheid om vetmassa te verminderen.
• Startgewicht: Iemand met een hoger startgewicht heeft vaak een hoger energieverbruik en kan daarom in het begin meer gewicht verliezen bij een bepaald energietekort in vergelijking met individuen met een lager startgewicht.
• Leeftijd: De energiestofwisseling verandert bij het ouder worden, deels als gevolg van veranderingen in gedrag en lichaamssamenstelling. Verminderde spiermassa draagt bij aan een lagere basale stofwisseling. Bij vrouwen vinden er bovendien hormonale veranderingen plaats tijdens de overgang die de vetverdeling en energiebalans kunnen beïnvloeden. Gecombineerd kunnen deze factoren bijdragen aan een geleidelijk afnemend energieverbruik over de tijd.
• Stress en slaap: Stress en onvoldoende slaap, zowel wat betreft duur als kwaliteit, kunnen de gewichtsregulatie beïnvloeden via hormonale en gedragsmatige mechanismen. Dit kan onder andere leiden tot veranderingen in de eetlustregulatie, de energiebalans en leefstijlgedrag, wat het gewichtsverlies bemoeilijkt.

Het streefgewicht bereiken is niet hetzelfde als daar blijven

Voor velen is de grootste uitdaging niet het afvallen en het bereiken van het streefgewicht, maar het behouden ervan over de tijd. Bij gewichtsverlies wordt de fysiologische tegenregulatie van het lichaam geactiveerd. Het lichaam streeft ernaar terug te keren naar een eerder gewicht door de hongersignalen te verhogen en het energieverbruik te verlagen – een fenomeen dat metabole adaptatie wordt genoemd.

Het stabiliseren van het gewicht vereist tijd en doorzettingsvermogen. Bij Yazen beschouwen we dit als een nieuwe fase in de behandeling die begint zodra het streefgewicht is bereikt. Dan gaat de behandeling over naar een onderhoudsfase, waarbij individueel aangepaste medicatiedosering in combinatie met voortgezette leefstijlroutines gericht is op het behoud van het resultaat op de lange termijn.

Blijvende fysieke activiteit en gezonde eetgewoonten zijn centrale componenten, ook nadat het streefgewicht is bereikt, om gewichtsstabiliteit en behoud van gezondheid te ondersteunen.

Veelgemaakte fouten bij het stellen van een streefgewicht

Het stellen van doelen is een belangrijk onderdeel van een gewichtsbehandeling, maar onrealistische of te rigide doelen kunnen leiden tot verhoogde stress en verminderde therapietrouw. Hieronder volgen enkele veelvoorkomende valkuilen:

• Tijdgebonden deadlines: Het stellen van specifieke tijdslimieten, bijvoorbeeld het bereiken van een bepaald gewicht voor een bepaalde datum, kan onnodige druk creëren en het risico op onhoudbaar of restrictief gedrag vergroten.
• Het negeren van lichaamssignalen: Het blijven forceren van gewichtsverlies ondanks symptomen zoals uitgesproken vermoeidheid, kouwelijkheid of zwakte, kan een teken zijn dat de energiebalans te laag is of dat het herstel onvoldoende is.

Flexibele en individueel aangepaste doelen zijn over het algemeen duurzamer dan vaste eisen. De doelstelling moet continu worden geëvalueerd en aangepast op basis van het welzijn, het functioneren en de reactie op de behandeling van het individu.

Focus op procesdoelen

Focussen op procesdoelen betekent de aandacht richten op het gedrag dat tot resultaten leidt, in plaats van op een specifiek getal op de weegschaal. Voorbeelden van procesdoelen kunnen zijn: het volgen van regelmatige maaltijdroutines, een bepaald aantal minuten per week fysiek actief zijn of prioriteit geven aan slaap en herstel.

Dit type doelen is in het dagelijks leven makkelijker te beïnvloeden en is geassocieerd met een betere therapietrouw en duurzamere resultaten over tijd. Het werken met subdoelen en het vieren van vooruitgang gaandeweg kan bovendien bijdragen aan verhoogde motivatie en betere resultaten op de lange termijn.

Is Body Mass Index (BMI) een goede maatstaf?

BMI is een nuttig screeningsinstrument binnen de gezondheidszorg, maar het is een relatief grove maatstaf op individueel niveau omdat het geen rekening houdt met de lichaamssamenstelling. Je streefgewicht moet daarom gebaseerd zijn op je algehele gezondheid, in plaats van alleen te focussen op een specifieke categorie op de BMI-schaal.

De Body Mass Index (BMI) wordt vaak gebruikt als eerste stap om overgewicht en obesitas te classificeren. Het wordt berekend door het lichaamsgewicht in kilogram te delen door de lengte in meters in het kwadraat. Op populatieniveau is er een sterk verband tussen BMI en het risico op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en hypertensie. Voor het individu geeft de maatstaf echter een beperkt beeld van de gezondheid, omdat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen vetmassa en spiermassa en er geen rekening wordt gehouden met de verdeling van het vet in het lichaam.

Bij Yazen focussen we daarom op meer dan alleen je BMI. Het doel is om een gezonde lichaamssamenstelling te bereiken met behoud van spiermassa en verbeterde metabole parameters, wat essentieel is voor een duurzame gewichtsontwikkeling en verbeterde gezondheid op de lange termijn.

Wanneer de reis naar het streefgewicht stilvalt

De meeste mensen die een langdurige gewichtsbehandeling ondergaan, zullen periodes ervaren waarin het gewicht stilstaat. Deze zogenaamde gewichtsplateau's zijn normaal en worden verwacht. Het betekent niet dat de behandeling is gestopt met werken, maar dat het lichaam zich aanpast aan de nieuwe omstandigheden.

Als het gewicht gedurende meerdere weken niet is veranderd, ondanks goede therapietrouw, kan het waardevol zijn om steun te zoeken bij zorgpersoneel. Bij Yazen bieden we medische gewichtsbehandeling met een multidisciplinair team en kunnen we ondersteuning bieden tijdens zowel het afvallen als in de fase van gewichtsstabilisatie.

Het is ook belangrijk om de focus te verleggen naar meer dan alleen het getal op de weegschaal. Verbeterd functioneren, meer energie en een betere gezondheid zijn centrale uitkomsten van de behandeling en vaak belangrijker dan een specifiek gewicht.

Bronnen

European Heart Journal. Obesity and cardiovascular disease: an ESC clinical consensus statement. DOI: 10.1093/eurheartj/ehae508

World Health Organization (WHO). Obesity and overweight.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

Wilding JPH et al. – New England Journal of Medicine. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2032183

Jastreboff AM et al. – New England Journal of Medicine. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1).
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2206038

Journal of the American Medical Association. Is Weight Loss-Induced Muscle Mass Loss Clinically Relevant? DOI: 10.1001/jama.2024.6586

Obesity Reviews: an official journal of the International Association for the study of Obesity. Predictors of successful weight loss outcomes amongst individuals with obesity undergoing lifestyle interventions: A systematic review. DOI: 10.1111/obr.13148

International Journal of Endocrinology and metabolism. Rapid Weight Loss vs. Slow Weight loss: Which is More Effective on Body Composition and Metabolic Risk Factors? DOI: 10.5812/ijem.13249

New England Journal of Medicine. Long-Term Persistence of Hormonal Adaptations to Weight Loss.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1105816